អំឡុងសតវត្សទី១១នៃគ្រីស្ដសករាជ ទីក្រុងអង្គរមានរបស់ប្រើប្រាស់ ផលិតពីដែកជាច្រើន ដែលដែកទាំងនោះ យកមកពីតំបន់ផ្សេងៗគ្នា តែមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែចាប់ពីអំឡុងសតវត្សទី១២ នៃគ្រីស្ដសករាជមក វត្ថុប្រើប្រាស់ធ្វើពីដែកទាំងនេះ ត្រូវបានគេដឹងថាយកមកពីតំបន់ភ្នំដែក នៃខេត្តព្រះវិហារទាំងអស់ នេះបើតាមការឱ្យដឹងពីក្រុមអ្នកជំនាញផ្នែកលោហៈ ក្នុងពិព័រណ៍ឡស្លដែកបុរាណខ្មែរ នៅសាលាបារាំងចុងបូព៌ា ខេត្តសៀមរាប នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២នេះ។
កញ្ញា ស្ទីវហ្វារី (Stepharie) អ្នកជំនាញផ្នែកលោហៈ នៃមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវបារាំងចុងបូព៌ា បង្ហាញថា កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបារាំង បានរកឃើញថា តំបន់ភ្នំដែក នៃស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ គឺជាកន្លែងដ៏សំខាន់បំផុត ក្នុងងការផលិតវត្ថុប្រើប្រាស់ធ្វើពីដែក ក្នុងសម័យអាណាចក្រខ្មែរ។ ជាពិសេស ភាគខាងត្បូង នៃតំបន់ភ្នំដែក គឺមានឡស្លដែកបុរាណប្រមាណជាង២០០០កន្លែង សម្រាប់ផលិតជាវត្ថុប្រើប្រាស់ សម្រាប់យកមកផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីក្រុងអង្គរនិងខេត្តដទៃទៀត ចាប់តាំងពីអំឡុងសតវត្សទី១៤រហូតដល់សតវត្សទី២០។
បុរាណវិទូ និងជាប្រធាននាយកដ្ឋានស្រាវជ្រាវ បណ្ដុះបណ្ដាលនិងផ្សព្វផ្សាយ នៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា លោក អ៊ឹម សុខរិទ្ធី បានឱ្យដឹងយ៉ាងខ្លីថា សម័យអង្គរ អាណាចក្រខ្មែរ ដែលរុងរឿងល្បីល្បាញនិងមានឥទ្ធិខ្លាំងដល់កំពូល គឺដោយសារតែពួកគេចេះស្លដែក យកមកផលិតជាសម្ភារៈប្រើប្រាស់បានច្រើនប្រភេទ ព្រមទាំងធ្វើជាអាវុធសម្រាប់ច្បាំង។ មួយផ្នែកទៀតគឺដោយសារតែខ្មែរមានកម្លាំងសត្វដំរី ប្រើប្រាស់សម្រាប់ការងារធ្ងន់ៗថែមទៀតផង។
សាស្ត្រាចារ្យបណ្ឌិត ធុយ ចាន់ធួន នៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា បានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅស្រាវជ្រាវឧស្សាហកម្មដែកបុរាណកម្ពុជាថាសម័យអង្គរគឺ ជាសម័យកាលដ៏រុងរឿងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវទូទៅ និយមកំណត់ យកកាលបរិច្ឆេទសម័យកាលនេះ ចាប់ពីដើមសតវត្សទី៩ (គ.ស ៨០២) រហូតដល់ សតវត្សទី១៥នៃគ្រីស្តសករាជ។ ភស្តុតាងខាងបុរាណវិទ្យាបង្ហាញថា ខ្មែរនាសម័យកាលនោះ មានការរៀបចំ សង្គមមួយប្រកបដោយសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អប្រសើរជាង កាលពីស្ថិតនៅក្នុងសម័យកាលបុរេអង្គរ។
ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវ នៅមិនទាន់ហ៊ានអះអាងច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ ថាតើជនជាតិខ្មែរ ឬជនជាតិដទៃ ដែលជាអ្នកដែលជំនាញខាងស្លដែកទាំងនោះ។ តែនាពេលបច្ចុប្បន្ន នៅជុំវិញតំបន់ភ្នំដែក និងនៅស្រុកឆែប ជាប់ព្រំដែនជាមួយប្រទេសឡាវ គេឃើញមានជនជាតិកួយជាច្រើនរស់នៅ ហើយជនជាតិកួយមួយចំនួន នៅចេះចាំជំនាញស្លដែកនេះនៅឡើយ។
អត្ថបទ និងរូបថត៖ លោក បូ សាវី
កែសម្រួល៖ លោក សេង ផល្លី
